GS.TS Lê Thị Quý: “Chống bạo lực gia đình chỉ là một nội dung…”

Đăng lúc: Thứ sáu - 14/03/2014 09:49 - Người đăng bài viết: admin
Cứu phụ nữ theo kiểu Việt Nam
GS.TS Lê Thị Quý: Phải đến năm 1994 tôi mới được đăng bài báo đầu tiên về BLGĐ. 
Khi bắt tay nghiên cứu, tôi hết sức trăn trở với việc làm thế nào để cứu nạn nhân. Đọc sách và đi làm việc ở nhiều nước chỉ thấy tồn tại một phương pháp duy nhất là lập nhà tạm lánh cho phụ nữ. Tuy nhiên, có những nguyên tắc của nhà tạm lánh khiến tôi băn khoăn. 
Trước hết là vấn đề tài chính. Nhà tạm lánh rất tốn kém mà hoàn cảnh hiện tại của Việt Nam thì quá nghèo. Trong một hội nghị tôi có gặp một chuyên gia Đức. Bà cho biết: Dân số Đức tương đương Việt Nam, nhưng họ có tới 600 nhà tạm lánh. Tôi hỏi chuyên gia đó là như thế có đủ không? thì bà trả lời là không đủ. Cho tới thời điểm đó, ở Việt Nam mới có một Ngôi nhà bình yên của Hội Liên hiệp phụ nữ tại Hà Nội, và sắp xây dựng ngôi nhà thứ hai ở Phú Thọ. Việc xây nhà tạm lánh như vậy thì các tổ chức phi chính phủ không thể đáp ứng được.
Thứ hai, là việc bí mật, vì sợ bị kẻ gây bạo lực tới gây sự hoặc phá phách. Điều này sẽ khiến nhiều người nghĩ rằng nếu người vợ đi trốn thì chắc là chị ta có lỗi, người chồng sẽ đắc ý vì việc làm của mình. 
Thứ ba, nhà tạm lánh có thể nuôi dưỡng người phụ nữ và con cái còn nhỏ để phục hồi tâm lý, chữa trị vết thương trong khoảng vài tháng hoặc có thể hơn. Đó là một hành động rất thiết thực và cần thiết. Tuy nhiên, ở Việt Nam sẽ có nhiều khó khăn cho phụ nữ khi vào nhà tạm lánh mấy tháng, bởi lẽ phụ nữ thường có quá nhiều sức ép chuyện gia đình, còn con cái, lợn gà ở nhà nên không an tâm… Việc vào nhà tạm lánh rồi lại trở về sống bình thường với chồng là khó. Khảo sát ở nước ngoài cũng cho thấy, hầu hết phụ nữ sau khi trở về từ nhà tạm lánh đều ly hôn. Điều này sẽ khiến cho chị em bị BLGĐ ở Việt Nam không muốn vào. Hay BLGĐ xảy ra trong đêm ở tận tỉnh xa, ví dụ như Lạng Sơn, làm sao chị em chạy về nhà tạm lánh ở Hà Nội ngay được để cứu lấy tính mạng mình? Tôi đã phát biểu những băn khoăn của mình tại một hội nghị chống bạo lực gia đình ở Ấn Độ năm 1995 và được những người tham gia rất chia sẻ, đồng tình. 
Trong “cái khó”, “cái khôn” tất nhiên sẽ ló ra?
- Làm thế nào để chống bạo lực gia đình phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam mà lại không tốn nhiều tiền? Câu hỏi đó luôn day dứt tôi và cuối cùng tôi đã tìm ra giải pháp. Hãy dựa vào cộng đồng, phát huy sức mạnh của cộng đồng để giải quyết các vấn đề của chính mình. Nên xây dựng làng xóm Việt Nam trở những “ngôi làng bình yên” cho phụ nữ và trẻ em. 
Năm 2000, tôi bắt tay vào xây dựng dự án. Tôi thiết kế các cuộc điều tra Xã hội học ở 3 tỉnh Hà Nội, Thái Bình, Phú Thọ và đề xuất lập mô hình về bình đẳng giới và chống BLGĐ tại Thái Bình (thị trấn Thanh Nê, huyện Kiến Xương và xã Vũ Lạc, TP. Thái Bình) và Phú Thọ (xã Vân Du, huyện Đoan Hùng), sau này lập cả ở Nam Định (hai xã Yên Tân và Yên Hồng, huyện Ý Yên). Chính quyền địa phương và hội phụ nữ ở những địa phương này là đối tác tích cực của chúng tôi. Chúng tôi tổ chức truyền thông, tập huấn rất rầm rộ về vấn đề BLGĐ, bình đẳng giới, rồi đọc ở đài phát thanh, treo áp phích ở nơi công cộng, tổ chức đóng kịch, biểu diễn… đồng thời lập Ban quản lý dự án, lập những đội can thiệp nhanh với thành viên là cán bộ chính quyền, công an, pháp lý, các tổ chức xã hội ở địa phương, lập các câu lạc bộ, tổ tư vấn... 
Tuy nhiên, vấn đề khó khăn nhất ở địa phương là nạn nhân BLGĐ chạy đi đâu khi có bạo lực xảy ra: Chạy về nhà bố mẹ đẻ, nhiều khả năng sẽ bị mang trả lại nhà chồng, tiếp tục bị bạo lực. Chạy sang hàng xóm, chồng sang dọa, sợ mang tiếng lại phải về.
Tôi cũng đã đặt mô hình đưa nạn nhân lên trạm xá xã để chữa trị thương tích. Nhưng mô hình này lại hạn chế ở chỗ trạm xá thường xa nhà, lại đông bệnh nhân, nhiều khi bác sĩ không chữa trị được ngay.
Trong lúc tưởng như bế tắc, thì cán bộ và nhân dân thị trấn Thanh Nê (Thái Bình) đưa ra sáng kiến tuyệt vời là lập các Địa chỉ tin cậy (ĐCTC). Đầu tiên là những cán bộ địa phương, các bác có uy tín ở địa phương như cựu chiến binh, đảng viên, sau này rất nhiều gia đình người dân đã tình nguyện dành một buồng trong nhà mình làm địa chỉ tin cậy và ngay sau khi thành lập, các địa chỉ tin cậy đã phát huy tác dụng.
Sau này, năm 2008, xã Vũ Lạc có một sáng kiến nữa: Chính quyền địa phương công bố các địa chỉ tin cậy công khai trên đài phát thanh địa phương với thông báo: “Ai đến phá địa chỉ tin cậy sẽ bị bắt ngay và xử lý vì chống người thi hành công vụ”. Sự kiện này đánh dấu việc chống BLGĐ từ chuyện riêng của mỗi nhà chuyển ra công khai được Nhà nước ủng hộ.
Tôi rất mê mô hình này, nên đã báo cáo với Quốc hội. Khi đó Quốc hội đang soạn Luật Phòng chống BLGĐ nên đã đưa các địa chỉ tin cậy vào Luật để phát triển trên toàn quốc.
Những người chồng dám vác gậy đánh vợ, phải sợ sức mạnh của cộng đồng?
- Cho đến nay, Thanh Nê vẫn dẫn đầu cả nước về ĐCTC với 43 địa chỉ. Vũ Lạc có 35 địa chỉ. Đoan Hùng (Phú Thọ) còn đưa vấn đề chống BLGĐ về chi bộ Đảng. Mỗi Đảng viên phụ trách 5 gia đình. Người nào không hoàn thành trách nhiệm để cho bạo lực gia đình xảy ra sẽ bị phê bình. Bạo lực gia đình giảm mạnh tới 85 - 90% ở Thanh Nê, Vũ Lạc. Yên Tân hiện chỉ còn 1 vụ nay cũng giải quyết xong. Các vụ gây thương tích nặng đã chấm dứt hoàn toàn, chỉ còn vài vụ xô xát nhỏ ở các địa phương.
Ngoài ra, các huyện trong dự án của Thái Bình, nạn nhân của huyện khác bị BLGĐ có khi cũng chạy về các ĐCTC ở Thái Bình. Các ĐCTC này cho chị em ở lại, đồng thời báo chính quyền địa phương nơi chị em cư trú để đưa người chồng ra phê bình, kiểm điểm. Áp lực ở địa phương rất lớn, sau vài ngày, người vợ có thể “hiên ngang” trở về và không còn bị đánh.
Người ngoài nhiệt tình với chống BLGĐ như thế, nhưng người trong cuộc - chị em bị bạo hành - đón nhận như thế nào, thưa bà?
- Chúng tôi lập ra các tổ tư vấn với thành viên là chủ nhà ĐCTC, hội phụ nữ và các tổ chức khác, lập các nhóm nhỏ của địa phương, tổ chức các CLB để bà con sinh hoạt. 
Lúc đầu nhiều phụ nữ giấu chuyện của mình. Sau đến các buổi sinh hoạt CLB, chị em quen dần mới kể. Hiện nay ở Phú Thọ, Thái Bình, Nam Định có các CLB như CLB Xây dựng gia đình hạnh phúc, CLB Những người đàn ông yêu vợ… Những CLB này thảo luận về các chủ đề trong đời sống, gia đình, trong đó có lồng ghép nội dung phòng chống BLGĐ. Nam giới cũng giúp nhau chấm dứt BLGĐ. Rất nhiều người đàn ông đánh vợ đã trở thành tuyên truyền viên của dự án từ những câu lạc bộ này.
Hiệu quả từ các CLB này rất rõ rệt. Không ít gia đình trước đây nghèo đói, chồng rượu chè, vợ chán nản, chồng đánh vợ, con cái chứng kiến cảnh nhà như thế cũng cãi lại bố mẹ. Từ khi chấm dứt bạo lực, gia đình làm ăn ổn thỏa, giàu lên trông thấy. Còn chính quyền địa phương cũng xác nhận họ là nhóm hưởng lợi khi không phải quá tập trung vào giải quyết các vụ BLGĐ nữa mà tập trung vào các công tác phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Chỉ một người phải hy sinh, gia đình cũng không hạnh phúc
Thưa bà, hết nạn chồng đánh đập vợ, các ĐCTC sẽ tự động giải tán? 
- Không! Tôi đề nghị địa phương chuyển hướng, cho trẻ con chạy vào. Bạn hỏi tại sao không thực hiện địa chỉ tin cậy cho trẻ em sớm hơn, như ngay từ khi làm cho phụ nữ? Tôi xin trả lời rằng nếu ngay từ đầu làm ĐCTC cho trẻ em sẽ đụng vào rất nhiều người. Mình bảo vệ người vợ, người chồng còn thấy sợ luật pháp, nhưng trẻ em là người phụ thuộc, nhiều phụ huynh vẫn cho rằng có thể dùng đòn roi để dạy trẻ. 
Bây giờ góp ý xong chuyện đánh vợ, thì nói chuyện trẻ con ai cũng nghe. Việc thay đổi nhận thức không đơn giản, phải tập huấn. Trả lời được các câu hỏi của phụ huynh: Con mà hư thì làm thế nào? Dạy trẻ con đến mức nào là đúng, đến mức nào là hành hạ?
Như vậy, trong những gia đình mà người mẹ từ việc bị đánh lại thành người đánh con, tức là chuyển từ nạn nhân sang kẻ gây bạo lực?
- Đúng vậy! Vì thế, muốn giải quyết, cũng phải làm từng bước. Như việc tôi đổi tên dự án từ “Phòng chống BLGĐ” thành “Xây dựng gia đình hạnh phúc và phòng chống BLGĐ”. Gia đình hạnh phúc là một vấn đề rộng hơn, chống BLGĐ chỉ là một nội dung trong đó. Tiêu chí gia đình hạnh phúc hiện nay của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đưa ra “Gia đình ít con, no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc” được chúng tôi giải thích cặn kẽ bằng khoa học cho nhân dân hiểu. Chẳng hạn, mỗi người một quan niệm về hạnh phúc, nhưng cũng cần có tiêu chí chung. Đó là phải tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả các thành viên trong gia đình. Bắt một người phải hy sinh cho một số người hưởng thụ là không hạnh phúc. Xây dựng gia đình mà trong đó cha mẹ nhân từ, con cái hiếu thảo, anh em như tay chân, vợ chồng bình đẳng, yêu thương nhau sẽ muôn đời là những chuẩn mực cao quý. 
Tại sao bà lại nhiệt tâm với việc chống BLGĐ đến thế?
- Vì tôi yêu gia đình, tôi may mắn được sống trong một gia đình không có bạo lực. Tôi biết rằng có nhiều cách để chung sống hòa thuận, yêu thương nhau mà không phải hành động bằng chân tay hoặc chửi rủa. Hơn nữa, có BLGĐ mà không xử lý thì ảnh hưởng đến phát triển của xã hội, đến đạo đức của con người. 

Xin cảm ơn bà!


Một nhà hai… viện trưởng

Cùng chồng, GS.TS Đặng Cảnh Khanh (con trai trưởng của GS Vũ Khiêu), GS.TS Lê Thị Quý là những nhà nghiên cứu đầu ngành Xã hội học gia đình. Ông là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thống và Phát triển, bà là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giới và Phát triển.

GS Lê Thị Quý (SN 1950) là tác giả 12 đầu sách và in chung 58 cuốn sách. Năm 2010, GS Lê Thị Quý đã bảo vệ thành công đề tài cấp Nhà nước về quản lý Nhà nước về gia đình và năm 2014 sẽ bảo vệ đề tài cấp Nhà nước “Cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng gia đình VN đến 2020”.

Bà còn là thành viên của một số tổ chức quốc tế: “Con đường đi lên của Châu Á” (ARENNA), Tổ chức Phát triển luật pháp của phụ nữ Châu Á (APWLD), “Nhóm phụ nữ Châu Á”, phụ trách phần Việt Nam, thường vụ Hiệp hội Công tác xã hội và dạy nghề VN.



Nguồn tin: baomoi.com
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc